در چند کیلومتری شهر مشهد و در نزدیکی روستایی به نام چهارچشمه، یک مجتمع بزرگ اداری است که در برابر آن هر روز چند صف طولانی تشکیل می شود. گاهی وقت ها این صف ها به اندازه ای طولانی است که افرادی از شب قبل درآنها نوبت می گیرند.

این مجتمع اداری مربوط به دفتر امور اتباع و مهاجرين خارجی وزارت کشور ایران است كه همه روزه شمار زیادی از مهاجرين افغان به آن مراجعه می کنند. عده ای خواهان بازگشت به افغانستان هستند، عده ای خواهان تمدید مدارک اقامتی خود هستند و عده ای هم می خواهند که از این دفتر مجوز مسافرت به شهرهای دیگر ایران را بگیرند. اما اکنون طرحی به منظور سازماندهی مهاجرین افغان شروع شده که به نظر می آید با تمام طرح های قبلی متفاوت است.

آمارهای رسمی در ایران حاکی از این است که افغان های مهاجر هم اکنون حدود ٤ درصد جمعیت ایران را تشکیل می دهند. کمتر از نیمی از جمعیت این افغان ها به طور متوسط بیش از بیست سال را در ایران سپری کرده اند. یک و نیم میلون افغان دیگر نیز سال ها در ایران زندگی کرده اند و اکنون به صورت غیر قانونی در ایران به سر می برند.

در طرح جدید دفتر امور اتباع و مهاجرين خارجى وزارت كشورايران اعلام كرده اگر مهاجرين خارجي غيرمجاز اقدام به بازگشت به افغانستان نکنند، در صورت دستگیری مجبور خواهند بود تا 5 سال را در اردوگاهی ویژه سپری کنند که ماهیتی شبیه زندان دارد.

در حقیقت از هم اکنون روشن شده است که در صورت عملی شدن این امر، باید یک و نیم میلیون تبعه افغانستان که مدارک اقامتی معتبر در ایران ندارند، به زندان بروند!

اما وزارت کشور مدارک اقامتی کسانی را که به شکل مجاز در ایران به سر می برند برای مدتی تمدید می کند. برای اولین بار این طرح از طریق اینترنت انجام می شود به این معنا که افغان ها بجای انتظار در صف های طولانی می توانند به یکی از کافه نتهای سطح شهر مراجعه کنند و از طریق سایت اینترنتی وزارت کشور (www.amaiesh3.ir ) درخواست تمدید مدارک اقامتی خود را ارائه كنند.

البته این امر ضمن این که تسهیلاتی را فراهم کرده، مشکلاتی را نیز به وجود آورده است. از جمله عدم آشنایی بسیاری از افغان ها با اینترنت و نیز معرفی یک تبعه ایرانی دارای کارت ملی به عنوان كارفرما و ضامن.

یکی از نکات بسیار مثبت این سایت این است که مشاغلی را که افغان ها می توانند به طور قانونى به آنها بپردازند، مشخص کرده و شرايط آن را روشن کرده است. براساس اطلاعات ارائه شده در این سایت اینترنتی مردان ١٨ تا ٦٠ ساله مى توانند با دريافت كارت مجوز كار به مشاغلی که برای افغان ها بلامانع اعلام شده بپردازند.

در اين طرح، هر فرد بالای ١٨ سال باید حدود ٨٠ دلار برای دریافت کارت و طی مراحل قانونی آن، البته برای یک مدت مشخص، بپردازد.

استان های مرزی و نیز چندین استان دیگر به عنوان استان های ممنوعه برای افغان ها تعیین شده و آنها حق اقامت و کار در این مناطق را ندارند.

افغان های دارای مدارک قانونی معتبر نیز هنوز نمی توانند با این مدارک اقدام به بازگشایی حساب بانکی نمایند، و یا به طور قانونى دارائی هایی که نیاز به ثبت دارد، مانند زمین، مسکن، اتومبیل، و سیم کارت تلفن همراه، را به نام خود ثبت کنند.

همچنين ایران گله مند است که حضور دو و نیم میلون مهاجر افغان روزانه حدود ٥ میلیون دلار هزینه دارد و می گوید مبلغی که از سوی سازمان ملل به اين منظور پرداخت می شود کافی نیست.

اگر چه ابتدا برای استفاده از این سایت یک دوره معین اعلام شده بود اما اکنون اعلام شده است که این سایت اینترنتی جهت اطلاع رساني فعال خواهد ماند و مسئولين مربوطه در نظر دارند از اين پس برنامه هاى دیگری را نیز از طریق این سایت دنبال کنند.

یکی از این برنامه ها امکان "گرفتن برگه تردد" است. در طول تمام این سال ها مهاجرینی که قصد داشته اند، در ایران از شهری به شهری دیگر مسافرت کنند، باید از ادارت اتباع وزارت کشور درخواست برگه تردد می کردند که نوعی مجوز مسافرت است.

ديگر این که براى گرفتن نامه ثبت نام فرزندانشان مى توانند از طريق اين سايت اقدام نمايند و نيازى به مراجعه به دفاتر اتباع نيست. اما با توجه به اين كه طرح آمايش ٣ مهاجرين براى اولين بار است كه به صورت اينترنتى در ايران اجرا مى شود هنوز هم به زمان زيادى نياز است تا هم اتباع افغانستان و هم ادارت مربوطه در ايران با ابعاد آن آشنا شوند.