Jadid Online
جدید آنلاین
درباره ما تماس با ما Contact us About us
سقوط يک خداگونه

سقوط يک خداگونه
داريوش رجبيان

از نخستين روزی که پا به مدرسه تاجيکستان شوروی نهادم، نشان کوچکی با عکس لنين در کودکی را که روی ستاره ای نصب شده بود، سر سينه ام زدند و حس وفاداری به ايده های لنين را در ذهنم سنجاق کردند.

آموزگاران همه روزه به  تکرار می گفتند که نعمت آموزش و پرورش از ميراث لنين است و اگر لنين نبود، خانه های ما تاريک می ماند. به چراغ، "نور ايلييچی (لنينی)" می گفتيم. نام های تازه ملس (مخفف مارکس،انگلس، لنين، استالين)، ولادلن (ولاديمير لنين)، ويلی (ولاديمير ايلييچ) و مارلن (مارکس و لنين) در ميان مردمان تاجيک و روس و ازبک معمول شده بود.

تابلوهای عظيم، شعارها و نوشته ها و تنديس های متعدد "داهی" (رهبر) به هيچ روی اجازه نمی داد که يک روز دوران کودکی ام بدون يادی از لنين بگذرد.

هشت سال بيشتر نداشتم و عضو سازمان "اکتبرزاده ها"ی مدرسه بودم که در همه مدارس اتحاد شوروی وجود داشت و مرحله بعدی، عضويت در سازمان کمسومول (کمونيست های جوان) بود و بعد از آن، اگر شانس می آورديم، قرار بود کمونيست شويم و در اجرای ايده های لنين بکوشيم.

روزی که يک همکلاسی ام رو به پرتره لنين دشنام قبيحی به زبان آورد، فکر کردم همين الآن زبانش خواهد افتاد يا بلای آسمانی ای به سروقتش خواهد رسيد. اما چنين نشد و من در شگفت ماندم.

در سن نه سالگی سه ماه در مسکو درس خواندم. پس از بازگشت به دوشنبه من را از يک کلاس به کلاسی ديگر می بردند و می خواستند از جلال آرامگاه لنين و جسد موميايی او بگويم. به داستان های من که با آب و رنگ لنين دوستانه بيان می شد، همه با ولع گوش می دادند.

برادرم که ازدواج کرد، مثل هر تازه داماد ديگری با عروسش پای تنديس بزرگ لنين در شهر دوشنبه رفتند و دسته گل گذاشتند. پيشاروی لنين دف زديم و پايکوبی کرديم.

چيرگی مک دونالدز بر لنين

اما در سال ١٩٩٠ ميلادی، با اين که همچنان در همان مدرسه بودم، تصورم از لنين زمينی تر شده بود. در روزنامه ها مطالبی چاپ می شد که از خطاهای نظام شوروی و پيشوايان آن می گفت.

با وجود اين، حساب لنين از برژنف و استالين و غيره جدا بود. هاله تقدس – هرچند کم نور - همچنان دور سرش باقی بود. ولی مطبوعات روسيه اندک اندک آن هاله تقدس را هم می شکست و خصلت هايی چون قساوت قلب و تنگ نظری را به لنين نسبت می داد که در گذشته ذکر آنها کفر محسوب می شد.

طبق عادت هر انسان شوروی، اين بار هم که گذارم به مسکو افتاد، به زيارت آرامگاه لنين رفتم. صف بازديدکنندگان بسی کوتاه تر از گذشته و حتا کوتاه تر از صف دکه جديد "مک دونالدز" کنار ميدان سرخ بود.

کارمندان موزه معروف لنين در حاشيه ميدان سرخ به طرفداری از بقای موزه امضا جمع می کردند. من هم زير طومار امضا کردم. با اين که ديگر پيرو لنين نبودم و حتا گرايش های مخالف لنينيسم داشتم و می دانستم موزه سرانجام بسته خواهد شد؛ اما نمی خواستم تاريخ فراموش شود. آن طومار بر عمر موزه فقط چهار سال افزود.

رحلت دوباره لنين

يک سال پس از آن (١٩٩١) تقدس لنين در تاجيکستان، همراه با مجسمه اصلی رهبر بولشويک ها در مرکز دوشنبه شکسته شد. ازبکستان يک سال بعد دست به اين اقدام زد و تنديس های لنين در سراسر اتحاد شوروی غلتيدن گرفتند.

با همان شتاب، ابهت لنين رنگ می باخت و رهبر بولشويک ها از مسند والای انسان-خدای خطاناپذير پرستيدنی به پايه يک انسان ميرای پرخطا سقوط کرد.

در مرگ نام و کارنامه لنين اشک فراوانی ريخته شد و مرثيه های زيادی به همه زبان های شوروی سروده شد. اما ظاهرا کتاب تاريخ، بی پروا از اندوه دوستاران لنين، داشت ورق می خورد و يک کيش شخصيت ديگر که گمان می رفت جاودانه باشد، در حال فرو ريختن بود.

در پی آن، شهرهايی که نام لنين را داشتند، شتابان به نام های پيشين خود برگشتند. شهر پتروگراد که سال ١٩٢٤ پس از درگذشت لنين، لنين گراد شده بود، بر سر بازگشت به نام اسبق خود (سن پترزبورگ) به دو پاره تقريبا همسنگ موافق و مخالف تقسيم شده بود. مهم ترين سال های زندگی لنين با همين شهر پيوند خورده است.

در سال ١٩٩١، ٥٥ درصد جمعيت اين شهر به طرفداری از نام سن پترزبورگ رای دادند و نام شهر تغيير کرد.

شهر لنين آباد تاجيکستان با سروصدای کمتر به نام قبلی خود، خجند، برگشت و استان لنين آباد در سال ٢٠٠٢ "سغد" نام گرفت.

تازه ترين ضربه به کيش شخصيت لنين در تاجيکستان سرنگونی آخرين تنديس او در شهر دوشنبه بود که در پايان ماه فوريه امسال انجام گرفت. قرار است به زودی ابوعبدلله رودکی جايگزين او شود.

اين تنديس لنين نخستين مجسمه رهبر بولشويک ها در تاجيکستان بود که سال ١٩٢٦، دو سال پس از مرگ لنين نصب شد. آن را با قطار از سن پترزبورگ به شهر ترمذ ازبکستان و سپس از آنجا با شتر به شهرک دوشنبه حمل کرده بودند.   

لنين، نماد نوستالژی

اما آغاز پايان عصر لنينيسم از گلاسنوست (آشکارگويی) و پرسترويکای (بازسازی) ميخائيل گورباچف مايه گرفته است. گورباچف، به عنوان يک هوادار پر شور و حرارت  لنين معتقد بود که حزب کمونيست شوروی از آموزه های لنين فاصله گرفته و فاسد شده است.

او تحت شعار بازگشت به لنينيسم راستين دست به اصلاحاتی زد که پايه های کيش شخصيت لنين را متزلزل کرد، غافل از آن که اين کيش شخصيت، پايه کل نظام بود و بدون آن حفظ اتحاد شوروی ناممکن می شد.

در پی گسستگی شيرازه های لنينيسم و اتحاد شوروی، جمهوری ها به استقلال خواسته و ناخواسته رسيدند و بازپس راهی را پيش گرفتند که با ظهور لنين رها کرده بودند.

نام و تصوير لنين امروز هم در اماکن مختلف مسکو به چشم می خورد؛ در خلال خشم هواداران سالمند لنين، نام و تصوير لنين را می توان در فرآورده های شرکت های سرمايه داری ای به مانند "مک لنينز" ديد که تصوير رهبر بولشويک ها را زير حرف زرين "ام" مک دونالدز قرار داده اند. اکنون به جای کتاب های متعدد لنين، بيشتر ودکا و تی شرت لنين را می توان ديد.

اما آيا بر سر آن همه مدافعان سختکوش و سختجان لنين و لنينيسم چه آمد؟ آيا شور و شوق آنها تصنعی و زمانه سازانه بود؟ با نگاهی به گذشته و تجربه زندگی در کشوری لنينی می توانم بگويم که احساسات مردم عادی عمدتا صميمی و صادقانه بود.

حتا جنبش های مخالف کمونيسم، در حالی که به سياست های رهبران وقت شوروی می تاختند، ندرتا لنين و عقايد او را به چالش می کشيدند. اما با گشوده شدن رازهای مگوی حزب کمونيست و آگاهی مردم از آن چه نمی دانستند، کيش شخصيت لنين به فنا رسيد و يک حقيقت ساده تاريخ تکرار شد که هر کيش شخصيتی فانی است.

واقعيت های تلخ امروز در تاجيکستان و ديگر کشورهای شوروی، بسياری را گرفتار نوستالژی دوران آسوده تر شوروی کرده، اما اندک کسی اعتقاد پيشينش به لنين را حفظ کرده است. از تقديس لنين ديگر خبری نيست.


 به صفحه فیسبوک جدیدآنلاین بپیوندید

ارسال مطلب

نظر شما

در صورت تمایل نام خود را بنویسید
در صورت تمايل نشانى ايميل خود را بنويسيد. نظر شما پس از ويرايش منتشر خواهد شد.
Image CAPTCHA
لطفا كد بالا را وارد كنيد. استفاده از این کد براى جلوگيرى از دريافت ايميل هاى گروهى است.
- ناصر از ایران، 2016/04/22
خیلی جالب بود. مرسی. راستی اقای رجبیان، لهجه ایرانی شما اونقدر خوبه که وقتی برای اولین بار متوجه شدم که اصالت تاجیکی دارید اصلا باورم نشد.
- رستم عجمی، 2011/04/23
درود بر داریوش گرامی
زیبا بود
لحظه هایت سبز.
- G. K.، 2008/04/25
دست مریزاد جوان. آفرین بر تو باد.
باز هم بنویسم، مخصوصن در این جا که جایگاه همه پارسى زبان هاست.
- یک کاربر، 2008/04/25
hichkas dar tarikhe bashariyat be andaze ye LENIN baraye bashariyat zahmat nakeshid va khadamate arzande'i ke oo be bashariyat ehda kard dar ayande bar hamegan roshan khahad shod. ma ensan ha Adat karde'im ke ebteda dashte-haye arzeshmandeman ra az dast bedahim va sepas ghadrash ra bedanim. mote'asefane mojriyane commonism va leninism az nazare hoosh ba khode Lenin besyar fasele dashtand va ellate in vaziyate "na-payedar" niz anha boode'and vali agar jahan be samti pish ravad ke dar an ma'naviat va ensaniyat arzeshmand bashad rahe Lenin az sar gerefte mishavad.
- یک کاربر، 2008/04/24
ayande neshoon mide ke oon va gorbachoff dorost migoftan age estalin efrat nemikard alan enghelabe lenin jahani mishod va madiat dar khedmate manaviat gharar migeref dar ayande maloom mishe ke in adamha hastand ke bayad tasmim begirand na in ke barashoon tasmim begirand lenin mikhast ke ensan sazi kone ta mardom bishoor nabashand vali estalin masale ye nasionalism ro nadide gereft va efrat kard oon be andazeye lenin nemidoonest ke mardom hanooz farhange too sari khordan ro ba nasionalism va din doost nadaran vali behesh motadan pas nabayad sarkoobeshon kard bayad darmooneshoon kard agar oon ham be andazeye lenin inaro midoonest hichvaght kare shoravi ke ye rooozi beheshte kore ye zamin bood be inja nemikeshid t
- سیروس علی نژاد، 2008/04/23
یک یادداشت و گزارشگونه خوب، برگرفته از یادها و تجربه های شخصی، نشان دهندۀ آنکه تاریخ همه خداگونه ها را غربال می کند و قهرمانان واقعی را بر می کشد. به گمانم کانت بود که می گفت حقیقت را بگو حتا اگر افلاک را به لرزه در آورد.
Home | About us | Contact us
Copyright © 2017 JadidOnline.com. All Rights Reserved.
نقل مطالب با ذكر منبع آزاد است. تمام حقوق سايت براى جديدآنلاين محفوظ است.