Jadid Online
جدید آنلاین
درباره ما تماس با ما Contact us About us
در دو سوى خط نياكان
اسفنديار آدينه

در قرن بيستم و در پى دگرگونى هاى سياسى درآسياى ميانه، دوبار خط  تاجيكان عوض شد. نخست، در سال ١٩٢٩  درجمهورى نوبنياد تاجيكستان، يكى از جمهورى هاى  اتحاد شوروى، خط از فارسى به لاتين بدل شد.

ده سال بعد يعنى در سال ١٩٣٩ خط سيريليک جانشين خط لاتين شد و تا به حال زبان فارسى تاجيكى به خط سيريليک نوشته مى شود.

تلاش براى نوشتن به خط فارسى (يا خط نياكان به گفته تاجيكان) پيش از فروپاشى اتحاد شوروى و استقلال تاجيكستان، از سر گرفته شد وبه بخشى از مبارزات آزادى خواهانه بدل شد. در سال ١٩٨٩ قانون زبان تصويب شد و زبان تاجيكى (فارسى) زبان رسمى نام گرفت.

قرار بر اين بود كه طبق اين قانون  در سال ١٩٩٦ خط رسمى كشور از خط سيريليک روسى به خط سنتى فارسى برگردد. پس از جنگ داخلى موضع آنهايى كه خواستار تغيير خط بودند ضعيف تر شده بود و در سال ١٩٩٤ نام زبان فارسى از قانون اساسى برداشته شد.

در نتيجه فارسى شدن خط از اولويت افتاد و مقامات و برخى از مخالفان فارسى شدن خط براى حفظ خط سيريليک ايستادگرى كردند.

در ميان دانشگاهيان و سياستمداران در تاجيكستان بحث هاى شديدى در زمينه خط و زبان در گرفته و همچنان ادامه دارد. استادانى همچون آكادميسين محمدجان شكورى و دكتر طاهر عبدالجبار، مى گويند سيريليک كردن خط  در اتحاد شوروى هدف سياسى داشته  و به منظور جدا كردن پارسى گويان آسياى ميانه از اهالى ايران و افغانستان بوده است.

اين گروه معتقدند كه خط سيريليک ارتباط تاجيكان را با فرهنگ گذشته گسيخته و منجر به يک بحران هويتى و فرهنگى عميقى شده است. از اين گذشته، تاجيكان  بسيارى از آثار فرهنگى گذشته خود را حتى در خط سيريليک ندارند. مثلا مثنوى معنوى تا پس از استقلال به سيريليک چاپ نشده بود.

از سوى ديگر، به اعتقاد آنها، زبان فارسى رايج در تاجيكستان از زبان كلاسيک پارسى فاصله گرفته و تحت تاثير دستور زبان هاى روسى و ازبكى شيوايى خود را از دست داده است.

اما مخالفان بازگشت به خط سنتى فارسى اين خط را ويژه زبان عربى مى دانند كه "بر ايرانيان تحميل شده" و آموختنش هم دشوار بوده است. اين گروه بخصوص از چند حرف ويژه زبان عربى و همچنين از فقدان نگارش آواهاى مصوت كوتاه به عنوان مشكلات آموزشى خط فارسى ياد مى كنند.

آنها در حمايت از خط سيريليک مى گويند كه آموختن اين خط بمراتب آسان تر و با شيوه گويش آنچه "زبان ادبى حاضره تاجيک" ناميده مى شود، سازگارتر است.

سبب ساده بودن اين خط از نظر آنها اين است كه در آن هر آوايى با حرفى جداگانه نگاشته مى شود و مانند زبان هاى انگليسى و روسى و عربى و همچنين خط فارسى يک حرف بيانگر چندين آوا نبوده و يك آوا هم با چند حرف مختلف نگاشته نمى شود.

اين گروه همچنين معتقدند كه تاجيكان با خط سيريليک و از طريق زبان روسى به پيشرفت و فن آورى مدرن جهانى دست مى يابند و بازگشت به خط فارسى گويا تاجيكستان را "به چندين دهساله عقب خواهد برد."

البته آغاز گفتگوهاى  تبديل خط در ميان روشنفكران پارسى زبان از انقلاب روسيه و دولت شوروى فراتر مى رود و ريشه اش به بحث هاى  روشنفكران ايرانى قرن نوزدهم بر مى گردد  كه خواستارتبديل خط فارسى به لاتين بودند.

گرچه تلاش روشنفكران ايرانى به جايى نرسيد، اما دولت شوروى به بهانه "يكسره باسواد كردن مردم" اين طرح را  پياده كرد.

در هرحال جدال بر سر خط نياكان يا سيريليک در تاجيكستان همچنان ادامه دارد.

Flash برای نصب نرم افزار فلش اینجا را کلیک کنید


 به صفحه فیسبوک جدیدآنلاین بپیوندید

ارسال مطلب

نظر شما

در صورت تمایل نام خود را بنویسید
در صورت تمايل نشانى ايميل خود را بنويسيد. نظر شما پس از ويرايش منتشر خواهد شد.
Image CAPTCHA
لطفا كد بالا را وارد كنيد. استفاده از این کد براى جلوگيرى از دريافت ايميل هاى گروهى است.
- رحمن، 2014/02/21
برادر انکار زبان پارسی انکار خود است و بوته همیشه روی ریشه خود می روید .(این هم یک ضرب المثل پارسی زیبا) روشنفکران خود را انکار نکنند درس خواندن و به سمت تکنولژی رفتن به زبان خاص مربوط نیست و باید با استفاده از زبان پارسی خود را شکوفا کنیم و زبان خود را که پارسی است تقویت نماییم البته علم اگر در چین باشد باید دنبال آن رفت و راه یافتگان به علم روز البته باید خود را به ملزومات آن علم که یکی یادگیری زبان های مختلف است همت گمارند و به زبان آن علم باید مسلح شوند و ربطی به زبان و نوشتار مادری پارسی ندارد. تنبل ها کمی ورزش کنند سرحال می آیند و بهانه جویی نمی کنند.
- پدرام رحيمي، 2010/04/12
فارسی نسخه روسی ! Тоҷикистон

ابتدا اولین برنامه مبدل خط سیریلیک به فارسی را از این نشانی اجرا کنید

www dot pedramweb dot com / tajiki

این هم نسخه لاتین
www dot pedramweb dot com / tajik dot htm

البته ابن برنامه مترجم نیست فقط مبدل خط محسوب میشود و خواندن را آسان میکند حالا تمام افغانیان و ایرانیان می توانند سایتهای تاجیکستان را که به خط مشکل و غیرمتداول روسی هست به صورت فارسی بخوانند! درست زمانی که اولین جشن جهانی نوروز در ایران برگزار شد و سه کشور فارس ایران، افغانستان و رسانه های آنها بررسی کنم که به خط عجیب روسی برخوردم. ذهنیت ما از حروف لاتین مانع از راحت خواندن خط روسی می شود. به همین دلیل تصمیم گرفتم که این برنامه را بنویسم.
این برنامه به زبان جاوا اسکریپت نوشته شده و استفاده از آن روی اکثر مرورگرهای اینترنتی، سیستمهای عامل کامپیوتر یا موبایل راحت بوده و پس از اجرا بدون نیاز به اینترنت کار میکند. کافیست خواندن حروف با اعراب را مثل خواندن عربی یاد گرفته باشید.
- بابک، 2010/04/10
با درورد بر همه پارسی زبانان

بنده به عنوان یک متخصص فن آوری اطلاعات و یک علاقه مند به ادب و هنر و فرهنگ پارسی معتقدم که باید کشورهای پارسی زبان (متخصصان زبانشناس و خط شناس و فن آوری کشورهای ایران، تاجیکستان و افغانستان و احتمالا آذربایجان) باید از کهنسالان و متعصبان و دانشمندان فرهنگستانهای علوم و آکادمیسین های خود بخواهند برای این مشکل راه حلی سومی بیایند و مانند ژاپن خط جدیدی ترجیحا ساده تر از سریلیک (لاتینی مانند ترکیه) و قادر به پشتیبانی از مصوتها ابداع و تدوین نمایند (که تجربه دانشگاههای علوم تاجیکستان به علت تجربه در برگردان به سریلیک بسیار مفید خواهد بود). البته الفبای سریلیک خود می تواند جانشین خوبی باشد اما سختی نسبی آن به نسبت لاتین (حداقل بنده به عنوان یک نگارنده به خط سنتی و آشنا به زبان روسی این را احساس کرده ام) گزینه مناسب و نهایی نمی باشد و همانطور هم که دوستی در بالا اشاره کردند ظرافتهای ادبی ممکن است در سریلیک از ابتدا دیده نشده باشد چرا که برای این زبان طراحی و ابداع نشده فقط به دلایل سیاسی و یکپارچگی با شوروی و ... این امر انجام گرفت.
پیشنهاد اینکه باید مانند ژاپنی ها دو خط داشته باشیم یک خط هنری و سنتی که می تواند در کنار خط جدید ابداع شده در درس ادبیات و هنر و خوشنویسی در مدارس آموزش داده شود و یک خطی نوین که علاوه بر آسانی تطابق با فناوری نوین یادگیری آنرا برای غیر فارسی زبانان آسانتر کرده، همچنین مشکلاتی مانند مصوتها را هم حل نماید...
شاد و خرم باشید
- یک کاربر، 2010/04/10
كاري نداره بابا دوتا شو ياد بدهند. مگر همين الان ما خط فارسي و خط انگليسي و عربي را در مدرسه ياد نميگيريم!
- مرادف، 2009/04/13
من در تعجب می باشم که چرا عده ای خط عربی را ميگويند "خط نياکان"! درصورتيکه خط عربی حتی نمی تواند زبان خود يعنی عربی را به درستی بازگو شود! به نظر من اين عده از جانب برخی خارجی ها خط عربی را تبليغ کرده و می خواهند در ذهن مردمان ما دعوا و جنگی ديگر جور کنند. قبل از آنکه خط سيريليک زبان خراسانی ما را بازگو کند، در سرتاسر تاجيکستان افراد سواد دار که بسيار اندک بودند همان " ملاهای تعويض نويس" بودند که کارشان هيچ مشکلی از مردم را حل نميکرد. من به نوبه خود آرزو دارم اگر زمانی تمام سرزمين خراسان بزرگ يکجا شود، بهتر است از همين خط سيريليک و يا مثل تورکيه از لاتين استفاده گردد.
- http://www.tafakkor-azad.blogfa.com/، 2009/02/08
‫ ‫با درود
‫برای بهبود خط فارسی چه می توان کرد
‫یعنی آنچه می گو ییم بتوانیم بنویسم
‫و آنچه را که می خوانیم گو یا یه منظور نویسنده
‫باشد . و همه اش پندار خوانی نباشد.
‫یک دوست ارو پایی ما می گو ید :
‫در زبان فرانسه خیلی حروف را می نو یسند
‫ولی نمی خوانند . بر عکس در زبان فارسی
‫خیلی حروف را نمی نویسند ولی می خوانند

‫‫با سپاس
تفکر آزاد‫
- vida، 2009/01/07
when you live in any part of world,no matter in tajik or iran or afgha,or .. our language is in US. no one can take it away from us. But to know other languages extend our ability to explore and communicate with the rest of the world.....
- یک کاربر، 2008/04/18
Дуруд бар шумо!!!
аз ин гузориш хеле хушам омад. Аммо дар бораи хатти порси бошад, инро метавонам бигуямм, ки шахсан ман кабул дорам агар дар Точикистон хатти порси ба рох монда шавад ва охиста-охиста хамчун як хатти расмии мо шумурда шавад. Чун ки бисёр чизхое хастанд, ки то хатти порсиро надони наметавони чизеро жарф омузи... Ман зури ман ба точикхои имруз хасанд....
бо сипос Чаман

برگردان نظر اين كاربر به خط فارسى:
درود بر شما
از اين گزارش خيلی خوشم آمد. اما در باره خط پارسی اين را می توانم بگويم که من شخصا قبول دارم، اگر در تاجيکستان خط پارسی به راه مانده شود و آهسته آهسته همچون يک خط رسمی ما شمرده شود. چونکه بسيار چيزهايی هستند که تا خط پارسی را ندانی، نمی توانی آن را ژرف بياموزی. منظور من تاجيک های امروز هستند.
با سپاس چمن
- یک کاربر، 2008/04/18
باکاربر قبلي موافقم. در دو سو خط نياکان خبري نيست.
- امير محجوب، 2008/04/13
آلان مشکل اصلي نداشتن فکر است. ابر قدرتهاي آينده مثل هند و چين خط شان مشکل تر از خط عربي است. يک زماني که ايرانيها حرفي براي زدن داشتند با خط عربي هم نوشتند. خواهش مي کنم به جاي شکايت و بهانه کتاب خوب بنويسيد تا ديگران بخوانند.
- کاظم کسیلی، 2008/04/13
خط وزبان پارسی (یا همان تاجیکی مد نظر تاجیکان عزیز)بر بخش اعظمی از دنیای شرق سیطره داشته است.دارای ذخایری غنی و ارزشمند است.بدون هیچ گونه تعصبی در دنیایى که به سمت وحدت می رود به نفع ماست که انرا معیار هویت بخشی خود قرار دهیم.(کسیلی از ایران)
- Abdulfattoh، 2008/04/11
Hamin diruz (Aprile 10) Vaziri maorifi TJK e'lom dosht, ki TJK ba hej vajh az cirillik dast nakhohad kashid.
Home | About us | Contact us
Copyright © 2017 JadidOnline.com. All Rights Reserved.
نقل مطالب با ذكر منبع آزاد است. تمام حقوق سايت براى جديدآنلاين محفوظ است.