Jadid Online
جدید آنلاین
درباره ما تماس با ما Contact us About us
بوربورها، همزاد مادها
حمیدرضا حسینی

از گذشته‌های دور جمعیت ایران به سه گروه شهرنشینان، روستائیان و ایلات و عشایر تقسیم می‌شدند. بر اساس سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۰ خورشیدی۷۱ ،۴ درصد از جمعیت کشور را شهرنشینان و ۲۸، ۶ درصد را روستائیان تشکیل می‌دهند و جمعیت ایلات و عشایر کوچ‌رو بسیار اندک است.(۱) اما تا گذشته‌ای نه چندان دور، ایلات و عشایر بخش بزرگی از جمعیت ایران را شامل می‌شدند، چندان که امروزه نیز بسیاری از ساکنان شهرها و روستاها تبار ایلاتی دارند.

از خلال داده‌های موجود در منابع تاریخی، چنین برمی‌آید که در آغاز سده بیستم میلادی، حدود یک چهارم از جمعیت کشور را ایلات و عشایر تشکیل می‌دادند و این در حالی است که جمعیت این گروه در سال‌های آغازین سده نوزدهم، تا نصف جمعیت ایران برآورد شده است.(۲)

برخی از ایلات ایران مانند ایلات کرد و لر ریشه آریایی دارند و برخی دیگر پس از رویدادهایی چون حمله اعراب مسلمان، هجوم جمعیتی ترکان آسیای میانه و یورش مغولان وارد ایران شده‌اند. البته این بدان معنا نیست که تمام ایلات ترک زبان ریشه ترکی-مغولی دارند یا خاستگاه همه ایلات عرب زبان، سرزمین‌های عربی است؛ زیرا جا به جایی شدید ایلات در پهنه فلات ایران و آمیزش آن‌ها با یکدیگر، دگرگونی‌های فراوانی را در زبان و فرهنگ‌شان پدید آورده است. برای نمونه، ایل بوربور که موضوع گزارش حاضر است، در زمره ایلات لُر جای می‌گیرد اما بخشی از جمعیت آن به علت آمیزش با ایلات ترک و کرد به ترکی و کردی سخن می‌گویند.

ایلات به طور عمده به دامداری از طریق رمه‌گردانی اشتغال دارند و بدین ترتیب در سرزمینی که دامداری یکی از پایه‌های اقتصادی آن به شمار می‌آمد، نقش‌آفرینی تاریخی ایلات بسیار پررنگ بود و دامنه تأثیرات آن علاوه بر حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، عرصه سیاسی و نظامی را نیز دربرمی‌گرفت. گستره این تأثیرات تا جایی پیش رفته که اکثر حکومت‌های ایران خاستگاه ایلی و عشیره‌ای داشته‌اند و تقریبا در بخش بزرگی از ادوار تاریخی ایران، حکومت در دست جماعات ایلاتی بوده است. اشکانیان، غرنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، قراقویونلوها، آق قویونلوها، صفویان، افشاریان، زندیان و قاجاریان از جمله سلسله‌های حکومتگری هستند که خاستگاه ایلی داشته‌اند.(۳)

با این وجود، تحولات دامنه‌داری که طی صد سال اخیر در ایران رخ داد، موجب کاهش قدرت ایلات و عشایر شد و به یکجانشینی اکثر آن‌ها انجامید اما همچنان که گفته شد، بسیاری از ساکنان ایران که در شهرها یا روستاها زندگی می‌کنند، خاستگاه ایلاتی دارند و هنوز هم برخی ایلات به زندگی مبتنی بر شبانکارگی و کوچ‌روی ادامه می‌دهند.

یکی از این ایلات، ایل بوربور است که هنوز بخش محدودی از جمعیت آن به کوچ‌روی ادامه می‌دهد. این ایل از چند جهت حایز اهمیت است. نخست این که از قدیمی‌ترین ایلات ایران به شمار می‌آید و پیشینه آن تا دوران ورود آریایی‌ها به ایران و تشکیل دولت ماد عقب می‌رود. این که یک ایل بتواند به رغم آن همه رویدادهای سهمگین در تاریخ ایران نزدیک به سه هزار سال دوام بیاورد، چیز کمی نیست.

دوم آن که ایل بوربور در طول زمان جابه‌جایی‌های وسیعی در فلات ایران داشته و جمعیت آن در غرب، شمال، شمال غرب، شمال شرق و جنوب ایران پراکنده شده‌اند و حتا برخی‌شان تا حوالی باکو در منطقه قفقاز پیش رفته‌اند. آن‌ها در این کوچ‌های بزرگ با ایلات دیگر درآمیخته‌اند و تنوع فرهنگی و زبانی جالب توجهی را رقم زده‌اند؛ ضمن آن که یادگارهای زیادی را در این قلمرو پهناور از خود برجای گذاشته‌اند.

و سرانجام این که بخشی از بوربورها که هنوز به کوچ‌روی ادامه می‌دهند، در حال یکجانشینی هستند. از این‌رو برای مطالعه آخرین نمودهای فرهنگ ایلی-عشیره‌ای و از آن مهم‌تر چگونگی انتقال از کوچ‌روی به یکجانشینی حایز اهمیت بسیارند.

خوشبختانه در شرایطی که مطالعات جامعی درباره تاریخ ایلات ایران صورت نگرفته، ایل بوربور از این فرصت برخوردار بوده است که پژوهش‌های دامنه‌داری درباره تاریخ و فرهنگ آن صورت پذیرد. دکتر داریوش بوربور(۴) که پدرانش از بزرگان ایل بوربور بوده‌اند و خود چهره‌ای نام‌آشنا در جامعه معماران و شهرسازان ایران به شمار می‌آید، از حدود بیست سال پیش مطالعه درباره ایل بوربور را آغاز کرد. او دارای لیسانس و فوق لیسانس شهرسازی از دانشگاه لیورپول انگلستان و دکترای معماری مناطق گرم و خشک از دانشگاه ژنو است و علاوه بر عضویت در جامعه مهندسان معمار کشورهای سوئیس و فرانسه، نخستین ایرانی است که به عضویت ممتاز در انجمن سلطنتی شهرسازان بریتانیا درآمده است.

آقای بوربور، علاوه بر حرفه معماری و شهرسازی، در حوزه ایران‌شناسی نیز فعالیت می‌کند و تا کنون مقاله‌های گوناگونی از او درباره معماری و شهرسازی در نشریات علمی همچون دانشنامه ایرانیکا و یادنامه مایرهوفر در آکادمی علوم اتریش به چاپ رسیده است. پژوهش‌های دکتر بوربور درباره تاریخ و فرهنگ این بوربور شامل بررسی اسناد و مدارک تاریخی و نیز مطالعات میدانی در مناطقی است که بوربورها در گذشته یا حال در آن‌جا حضور داشته‌اند.

در گزارش مصور این صفحه که بخش نخست از یک مجموعه دو قسمتی است، آقای بوربور توضیحاتی را درباره پیشینه تاریخی ایل بوربور ارایه می‌دهد. عکس‌ها و نقشه‌هایی که در این گزارش می‌بینید، توسط یک گروه تحقیقاتی زیر نظر ایشان و در خلال سفرهای متعدد به مناطق کوچ یا اسکان ایل بوربور تهیه شده‌اند و تمام حقوق مادی و فکری آنها متعلق به شخص آقای داریوش بوربور است.  

پی‌نوشت:
۱. نک: سایت مرکز آمار ایران در نشانی
http://www.amar.org.ir
۲. فوران، جان: مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، تهران، ۱۳۷۸، ص ۲۰۷
۳. نک: شعبانی، رضا: مبانی تاریخ اجتماعی ایران، تهران، ۱۳۷۱، ص ۵۷ به بعد
۴. Dariush Borbor


 به صفحه فیسبوک جدیدآنلاین بپیوندید

Flash برای نصب نرم افزار فلش اینجا را کلیک کنيد


ارسال مطلب

نظر شما

در صورت تمایل نام خود را بنویسید
در صورت تمايل نشانى ايميل خود را بنويسيد. نظر شما پس از ويرايش منتشر خواهد شد.
Image CAPTCHA
لطفا كد بالا را وارد كنيد. استفاده از این کد براى جلوگيرى از دريافت ايميل هاى گروهى است.
- یک کاربر، 2017/07/23
سلام و خسته نباشید من از خاندان بوربور هستم پدر بزرگم خان ایل بوربور در ورامین و تهران بوده از تاریخچه داخل ایران و زمان ورود به ایران اطلاعات در دست هست . لطفا از تاریخچه قبل از ورود به ایران اطلاعاتی بگذارید . با تشکر
- یک کاربر، 2017/03/09
با سلام و ممنون از تحقیقات مفیدتون
نام خانوادگیه طایفه ما کحکلوی بوربور است و در شهر ارومیه ساکن هستیم. بخشی از فامیل ما هنوز هم در روستای بوربور شهرستان ارومیه زندگی میکنن. اما پدربزرگ من نقل میکند که در سالهای دور جدشون جزء ایلات مهم و ثروتمنده شهرکرد بوده ولی نمیدونم به چه علتی ایل خود را ترک کرده و تمام دام و اموال و حتی املاک خود را در شهرکرد رها میکند و به ارومیه نقل مکان میکند و در منطقه ای سکنی میگزیند و نام آنجا را دهکده بوربور میگذارد و به کار کشاورزی روی می آورد و در آن زمان ارباب ده میشود و افراد زیادی برای او به عنوان رعیت کار میکنند. حتی پسرانش را هم به مکتبخانه میفرستد و آنها قاریه قرآن و ملا میشوند و حج میروند. حاج غفار یکی از آن پسران است که میگویند در آن ایام شخص به نامی برای خودش بوده است.ولی در کل ما الان جزء ترک ها محسوب میشویم نه لر ها چون زبان و فرهنگ ما کاملا ترکی شده و چیزی راجع به آداب و رسوم و زبان لر ها نمیدانیم.
- فاطمه، 2016/09/27
ممنون ازمطالب مفیدتون. من شیرازی هستم ازمادربزرگام شنیدم که اقوام هایی داشتیم که بوربوری بودند ولی رفتن تهران. ازاولش هم همگی تهرانی بودن نمیدونم چرا میان شیراز بعد نصفشون برمیگردن تهران...و دیگه چون تلفن-نت وخلاصه اینجور چیزا دسترسی نداشتن نتونستن باهم در ارتباط باشن...ومیگن شیرازی با جد تهرانی
- فاطمه، 2016/09/27
مطلب جالبی بود ماهم اقوام بوربوری داشتیم تهرانی که میان شیراز و بعد از جنگ جهانی البته اگه اشتباه نکنم برمیگردن تهران
- فاطمه، 2016/09/27
ممنون ازمطالب مفیدتون. من شیرازی هستم ازمادربزرگام شنیدم که اقوام هایی داشتیم که بوربوری بودند ولی رفتن تهران. ازاولش هم همگی تهرانی بودن نمیدونم چرا میان شیراز بعد نصفشون برمیگردن تهران...و دیگه چون تلفن-نت وخلاصه اینجور چیزا دسترسی نداشتن نتونستن باهم در ارتباط باشن...ومیگن شیرازی با جد تهرانی
- امیر، 2016/08/07
ممنون از بابت مطالب مفید ارائه شده.
اما یک چیز ناگفته نماند.در زمان رضا شاه افراد جامعه با اجبار حکومت باید برای خودشان نام خانوادگی انتخاب می کردند. بدین منظور و برای راهنمایی افراد، فهرستی از نام خانوادگی های قابل انتخاب توسط سازمان ثبت احوال آن دوران تهیه شده بود و در اختیار ماموران قرار داشت و انتخاب آنها به مردم پیشنهاد میشد. یکی از این نام های خانوادگی بوربور می باشد. برخی از افراد از جمله پدر بزرگ بنده نام های خانوادگی عربی را دوست نداشتند و می خواستند نام خانوادگی ایرانی داشته باشند. به این افراد نام خانوادگی هایی نظیر: شیرازی، رشتی، تهرانی، بوربور(ایل بزرگ ایرانی)، بختیاری ( ایل بزرگ ایرانی) و ... پیشنهاد می شد و ایشان این نام ها را انتخاب می کردند. چه بسا افرادی نام شیرازی را انتخاب می کردند درحالیکه هیچ ارتباطی به شیراز نداشتند و اصلا نمی دانستند شیراز کجا هست!!! و چه بسا افرادی که نام بوربور و یا بختیاری را انتخاب می کردند و هیچ ربطی به این دو طایفه بزرگ نداشتند (از جمله پدربزرگ بنده) لذا اکنون در بسیاری از نقاط کشور نام خانوادگی بوربور را می بینیم در حالیکه بسیاری از ایشان ربطی به طایفه بزرگ بوربور ندارند . لطفا در تحقیقات ،این موضوع در نظر گرفته شود.
- یک کاربر، 2016/02/17
بوربور ها خود به قبايل خردي تقسيم مي شوند: بوربور حسين بيگي، بوربور شيرازي، بوربور اژدري، بوربور صاحب جمع، بوربور كريمي و ...

ضمن تشكر از تحقيقات شما به نظر من تحقيقات كامل نيست. مثلا در مورد بوربور حسين بيگي من تحقيق كردم حتي به كرمانشاه و كردستان رفتم و دريافتم اصالت كرد دارند، حتي در منطقه ورامين اكنون زندگي مي كنند و زبانشان نيز كردي است.
- یک کاربر، 2016/02/17
با سلام.ممنون از تحقيقات شما اما من تا به حال نشنيده بودم كه بوربور ها اصالتا لر هستند. در بيشتر كتابها و سايتها اونها رو كرد معرفي كردند.
- یک کاربر، 2015/09/26
ممنون بابت مطالب مفیدتون.
- یک کاربر، 2015/08/18
خوب بود.
- یک کاربر، 2014/09/28
مرسی.
- سعید بوربور، 2014/07/06
ممنون از اطلاعات خوبتون ولی من یه چیز دیگه هم از بوربورها می دونم اونم اینکه اقوام ما در گذشته در شیراز بودند که به دلیل اعتراض به نحوه حکومت نادرشاه آنها را از شهر بیرون کردند یه جورایی تبعیدشون کردند.
- یک کاربر، 2013/08/11
آقای حسینی گرامی این کار شما هم مانند بسیاری دیگر از کارهایتان بسیار آموزنده بود. عنوان انتخابی نیز جذاب بود. یک انتقاد به کار شما اینکه متن هایتان را خیلی سنگین می نویسید. بی شک نتیجه یک کار پژوهشی یک متن ساده نیست. ولی خوب است روانی فیلم را در مورد متن هم رعایت کنید. امید است این انتقاد را سپاسگزاری از زحماتتان فرض کنید.
موید و پیروز باشید.

- یک کاربر، 2013/08/11
پژوهش خوبی بود با اطلاعاتی که دسترسی شخصی به آن به سادگی ممکن نبود. دست مریزاد.
Home | About us | Contact us
Copyright © 2017 JadidOnline.com. All Rights Reserved.
نقل مطالب با ذكر منبع آزاد است. تمام حقوق سايت براى جديدآنلاين محفوظ است.