Jadid Online
جدید آنلاین
درباره ما تماس با ما Contact us About us
آفتاب شمار و نوروز بَل
محمدتقی پوراحمد جکتاجی*

بَل یا وَل در زبان گیلکی به معنی شعلۀ آتش است و "نوروز بَل"، یعنی شعلۀ آتش نوروزی. منظور از نوروز، نه نوروز ملی و سراسری ایران و حتا فراتر از آن فلات ایران، بلکه نوروز بومی خودمان، یعنی نوروز گیلان باستان است و هیچگونه ارتباطی با جشن خرمن یا برداشت محصول ندارد.

"نوروز بَل" جشنی است که عصر آخرین شب سال و شب اولین روز سال، یعنی اول "نوروز ما" به تقویم مردم قدیم گیلان برگزار می شود و با مراسم خاصی همراه است.

در این شب گالش ها، یعنی چوپانان و دامداران کوهستان های گیلان برفراز قله کوه ها که تمیز و پاک و به دور از هر آلودگی و پلیدی است، جمع می شوند و آتش نوروزی برپا می دارند. به دور آن حلقه زده، خداوند را در ازای نعمت ها و برکت هایی که عطا کرده، همراه برداشت محصولات دامی و زراعی شکرگذاری می کنند، برای درگذشتگان و شادی روح آنها دعا می کنند، همدیگر را بغل گرفته می بوسند و سال نو را به هم تبریک می گویند.

می دانیم که آیین نوروز بَل در نیمۀ امرداد، یعنی وسط تابستان یا به تعبیر گذشتگان قلب الاسد برپا می شود و امرداد هم طبق نجوم قدیم ماه خورشید و شیر است، یعنی برجی که خورشید در آن قرار دارد. از گذشته های دور مردم به هفت ستاره باور داشتند که خورشید یکی از آنها و بزرگترین آنها بوده است. این ستاره ها هر کدام فراز و فرودی داشتند که خورشید هم از این قاعده مستثنی نبود. حرکات زمین و آسمان، شب و روز، ماه و سال را با آن می سنجیدند. این سنجش که بر مبنای خورشید بود، سال خورشیدی را رقم می زند.

تفاوت سال خورشیدی رسمی کشور با سال خورشیدی گیلان باستان در این است که در تقویم ملی و رسمی جانب اعتدال شب و روز، به اصطلاح، اعتدال بهاری گرفته شده است. ولی در نوروز بومی گیلانی جانب انقلاب تابستانی، یعنی نهایت اوج طول روز و شب و گرما و آغاز فرود آن گرفته شده است. همچنان که در تقویم میلادی جانب انقلاب زمستانی، یعنی اوج سرما و کوتاهی شب و روز و فرود آن گرفته شده است.

باری، اجرای مراسم "نوروز بل" نشان دهندۀ پشت سر گذاشتن اوج و از سر گرفتن فرود ستارۀ خورشید است؛ ابتدای تدارک و تهیۀ کوچ از ییلاق به طرف دشت گیلان است و این مقارن زمانی است که اغلب محصولات دامی و زراعی برداشت شده (در قدیم خراج و مالیات پرداخت شده) و اوقات فراغت حاصل شده است. مردم به انواع و اقسام مراسم و جشن های آیینی رو می آورند که نمونۀ آن امروزه به صورت انواع جشن خرمن، علم واچینی و غیره در جای جای روستاهای منطقه برگزار می شود.

لازم به تذکر است مردم کوه نشین سر تا سر رشته کوه های البرز از غرب گیلان تا شرق مازندران به دو گروه تقسیم می شوند.  یکی گالش ها که دامدار و کوچنده اند و دیگری کِلایی ها که کشاورز و باغدارند.

برگزاری مراسم نوروز بل و افروختن آتش بر فراز کوه ها، البته، بر عهدۀ گالش ها بوده است که با گله های گاو و گوسفند و بز خود، اغلب به مراتع و ارتفاعات کوچ می کنند و سابق بر این به هنگام تحویل سال که به تناوب بین ۱۳ تا ۱۷ امرداد می باشد، در بالای کوه های مرتفع و دور از هم آتش می افروختند و به این وسیله تحویل سال را به یکدیگر اطلاع می دادند.

شعله های آتشی که آنها از فراز کوه ها می افروختند، علامتی بود برای مردم تمامی روستاهای اطراف و جنگل نشینان که مطلع شوند، سال نو فرا رسیده است، تا به پیشواز آن بروند. جشنی نه فقط برای گالشان و دامداران، بلکه برای تمامی ساکنان روستاها و همین طور به خاطر علائق زمین و کارشان در مناطق پائین دست جلگه ای، در دشت گیلان، برای همۀ گیلانیان.

در نوشته های قدما اشاره ای به این جشن باستانی شده است. ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیۀ خود که در شهر گرگان در شمال ایران کنونی تألیف کرده، آورده است که در دامنۀ شمالی البرز، در نواحی گیلان و مازندران رسم آتش افروزی دایر بوده و گفته شده که در خوارزم هم این رسم وجود دارد و خوارزمی ها هم سال تابستانی دارند.

اسم ماه های نوروز بَل به ترتیب از اول سال به این شکل است: امرداد /نوروز، شهریور/کورچ، مهر/اَریه، آبان /تیر، آذر/موردال، دی /شَریر، بهمن /امیر، اسفند /آوَل، فروردین/سیا، اردیبهشت/ دیا، خرداد/ ورفنه، تیر/ اسفندار.

مراسم نوروز بَل سه سال متوالی در روستای کوهستانی ملکوت از توابع دهستان کَـَجید، بخش رانکوه شهرستان اَملـَش برگذار شد و چهارمین آن، یعنی امسال، سال ۱۵۸۳ در دیلمان برگزار شد. گزارش تصویری ما پاره ایی از این مراسم را نشان می دهد.

*محمدتقی پوراحمد جکتاجی صاحب امتیاز و مدیر مسئول ماهنامه گیله وا، چاپ رشت است.

Flash برای نصب نرم افزار فلش اینجا را کلیک کنيد.


 به صفحه فیسبوک جدیدآنلاین بپیوندید

ارسال مطلب

نظر شما

در صورت تمایل نام خود را بنویسید
در صورت تمايل نشانى ايميل خود را بنويسيد. نظر شما پس از ويرايش منتشر خواهد شد.
Image CAPTCHA
لطفا كد بالا را وارد كنيد. استفاده از این کد براى جلوگيرى از دريافت ايميل هاى گروهى است.
- یک کاربر، 2009/09/10
پارسیان در هندوستان و پاکستان نیز در همین اواسط مرداد نوروز را جشن میگیرند!
پنداری یک آیین بسیار قدیمی‌ از قبل از اسلام است
- یک کاربر، 2009/09/08
چیزی که تو ذوق می زد موج موبایلها و دوربین ها برای فیلم برداری و عکس برداری بود که این صحنه های بکر را خراب می کرد. به هر حال نوروزبل امسال هرچند بیشتر جنبه تشریفاتی داشت و گویی بیشتر برای پایکوبی کردن و شادکردن دل مردم بود تا یک جشن واقعی که نشانی از آیین کهن نوروزبل را داشته و نوید برداشت محصول پربار را بدهد، ولی یاد‌آوری این آیین‌ها نیز خود جای تشکر و تقدیر دارد. امیدوارم این پاسداشت آیین ها از حالت رسمی و نمایشی درآید و مردم خودجوش به برگزاری آیین‌های کهن و دیرسال خود اقدام نمایند”.
گزارش مصطفی خلعتبری از مراسم نوروز بل امسال در گیلان
- سحر، 2009/09/02
وای چه گزارش خوبی بود. من تابحال یه همچین چیزی رو نشنیده بودم.
ممنون از شما که اطلاع رسانی می کنید
- یک کاربر، 2009/08/21
پس نوروز بل همگی مبارک
- کیوان، 2009/08/20
بسیار گزارش جالبی بود. من خودم هیچوقت چنین چیزی رو نمی دانستم.
- گیلدا، 2009/08/18
با گرم ترین درودها به هم میهنان مهربان گیلانی که برای پایداری آداب و سننن یاستانی ایران عزیز
می کوشند بخصوص آقای جکتاجی وسپاس فراوان اززحمات شما و شیدا خانم که کاری زیبا ، آموزنده و کامل ارائه دادید.خسته نباشید و از اینکه مرا پس از چندین دهه به گیلان زیبا و فراموش نشدنی بردید ممنونم.
- رضا، 2009/08/18
عالی و زیبا و با اطلاعات جامع.
دست شما درد نکنه من که کیف کردم.
- یک چایبر، 2009/08/17
بسیار زیبا، گیلان بهشت ایران با آن مردم با صفا . . . ممنون .
- nader، 2009/08/17
ba tashakor az jadid va makhsoosan aghaye Jaktaji aziz babt zahamateshan baraye zendeh negahdashtan aaein bastani.
- احسان، 2009/08/15
من به عنوان یک گیلانی و ایرانی از شما بسیار ممنونم که آیینی را که ما باید در تاریخ یا کتب درسی یاد می گرفتیم به ما می شناسانید. از اطلاع رسانی شما بسیار متشکرم.
- MAZDAQ، 2009/08/15
DOROOD BAR HAM MIHANAN SHOMALI IRAN

NAMAYESH FARHANGI BESIAR ZIBAIE BOOD
BA SEPAS
MAZDAQ
- یک کاربر، 2009/08/14
جالب بود. خسته نباشید!
Home | About us | Contact us
Copyright © 2014 JadidOnline.com. All Rights Reserved.
نقل مطالب با ذكر منبع آزاد است. تمام حقوق سايت براى جديدآنلاين محفوظ است.